Ngày rằm tháng chín, lúc trời vừa ngả về chiều, Lý Lăng dẫn Nguyệt Nhi đến trước cửa nhà họ Cổ. Trước đây hắn cũng đã tới nơi này vài lần, chỉ là chưa bao giờ trịnh trọng như hôm nay, còn cố ý mua vài thứ bánh trái làm lễ. Nguyệt Nhi thì lại càng có vẻ vừa hào hứng vừa hồi hộp, vì đây là lần đầu tiên nàng được người ta mời đi dự tiệc một cách đàng hoàng.
Con bé trước khi ra khỏi nhà còn cố tình chỉnh trang một phen, mặc cả chiếc váy trắng nhạt ngày thường không nỡ mặc, hợp với dung mạo của nó, càng trông kiều tiếu đáng yêu. Khiến cho Cổ Nguyệt Tử đang đứng chờ ngoài cửa cũng phải sáng mắt lên, vội dẫn theo cậu thiếu niên bên cạnh bước ra đón:
- Lão đệ, mãi rồi đệ mới đến, nữa mà không tới ta định phái người sang nhà bắt đệ rồi đấy.
Lý Lăng nghe vậy cũng cười:
- Sinh thần của lão ca, ngày quan trọng thế này, đệ sao dám vắng mặt?
- Nguyệt Nhi chúc Cổ đại ca sinh thần vui vẻ, cát tường như ý. Nguyệt Nhi cũng bước lên một bước, làm lễ, giọng khúc khích, khiến Cổ Nguyệt Tử lại bật cười:
- Nguyệt Nhi càng lớn càng xinh đẹp ra đấy. Rồi lão lại liếc cậu thiếu niên bên cạnh:
- Thiên Lạc, còn chưa chào Lý thúc thúc của con.
Ánh mắt cậu bé lại ngừng trên người Nguyệt Nhi một lát, lúc sau mới thành thật khom người vái Lý Lăng:
- Tiểu chất xin bái kiến Lý thúc thúc.
Trước đây Lý Lăng chưa từng gặp cậu ta, cũng không biết tên, lúc này nghe nói thì ngẩn ra:
- Cháu tên gì?
- Tiểu chất là Cổ Thiên Lạc… Cậu bé hơi ngạc nhiên chớp chớp mắt. Cổ Nguyệt Tử cũng cười theo:
- Đứa con này của ta cũng chẳng có bản lãnh gì mấy, ta chỉ mong nó cả đời này sống cho vui vẻ khoẻ mạnh, nên đặt cho cái tên như vậy. Sao, có gì không ổn à?
- Ừ… không có gì, chỉ là nghĩ đến hiệu của Bạch Lạc Thiên thôi. Lý Lăng vội thuận miệng che đi, rồi nói thêm:
- Nhưng đệ nghĩ Cổ hiền chất sau này nhất định sẽ có thành tựu lớn, không chừng còn xây được rất nhiều trường học cho người nghèo khổ nữa kia.
- Thế thì tốt quá. Cổ Nguyệt Tử nghe câu ấy càng vui, ha ha cười, xoa râu, sau đó mới khẽ nhường người nói:
- Mải nói chuyện với đệ, suýt quên mất. Mau vào nhà ngồi chơi đã. Ta đã dọn sẵn rượu tiệc, còn mời cả bạn bè mình đến cho vui.
Lý Lăng lúc này mới theo hắn bước qua cửa chính của Cổ gia đại trạch. Cái trạch viện này rộng cũng phải hai ba mẫu, bố cục lại khéo léo, đi giữa đường mòn trong bụi hoa cứ như lạc vào vườn thượng uyển, khiến Nguyệt Nhi xem đến hoa cả mắt, cứ đi mà than tán không thôi.
Vừa khi mấy người đến chính sảnh tiếp ba, ai nấy ngồi xuống, lại lễ với Cổ phu nhân, thì có quản sự phía trước vội chạy đến bẩm, nói có Từ công tử đến dự hẹn. Cổ Nguyệt Tử nghe xong lại vội đứng dậy, chạy ra đón khách, chỉ để phu nhân mình tạm tiếp đãi. Đây có thể coi là biểu hiện thân mật nhất rồi, cái gọi là giao hảo thông gia, lên nhà vào cửa, chính là ý ấy.
Cổ phu nhân cũng là người đàn bà hiểu lễ biết nghĩa, tiếp đãi Lý Lăng mấy người rất đoan chính. Đang nói cười, Cổ Nguyệt Tử lại quay về, bên cạnh đã thêm một người. Lý Lăng vừa thấy người tới, vội đứng dậy:
- Từ huynh, huynh cũng đến à?
Người tới chính là Từ Thương, chỉ là hắn lúc này trông gầy gò hơn trước nhiều, hai quầng mắt đen sì kèm theo đầy tia máu trong mắt, nhìn mà thấy khiếp. Lúc này thấy Lý Lăng, hắn mới cố cười:
- Vốn ta định từ chối, nhưng Cổ lão bản nói đệ cũng tới, nên ta mới lết xác đến đây.
Sau khi mọi người lại ngồi xuống, Lý Lăng mới quan tâm hỏi:
- Huynh vẫn đang khổ đọc kinh thư, chuẩn bị khoa cử sao?
- Đúng vậy, tháng sau là đi thi viện rồi, lần này ta nhất định phải đậu tú tài! Từ Thương nói một câu dứt khoát như chặt đinh chém sắt.
Lý Lăng với hắn quãng thời gian này cũng có lui tới, nhưng chưa từng nói chuyện sâu, chỉ biết Từ Thương đang dồn toàn lực ôn thi, muốn vượt cho trót cái kỳ thi viện đã chắn đường khoa cử của hắn nhiều lần. Vì thế mấy tháng nay hắn gần như bế môn không ra, tóc treo xà nhà, châm cứu đùi đầu, coi như đã ép tiềm năng của mình lên tận cùng, chỉ là hiệu quả thì… ít nhất nhìn tinh thần cả người hắn hiện giờ khiến Lý Lăng không yên tâm lắm.
Nhưng có lời cũng không tiện nói thẳng, hắn chỉ khuyên:
- Kỳ thực có rao có thả mới làm nên việc, Từ huynh đừng vì chấp niệm này mà hại thân mình.
- Yên tâm, ngoài mệt mỏi chút thì thân mình ta khoẻ lắm. Đây này, hôm nay Cổ lão bản mời, ta chạy đến ăn nhờ uống ké đây. Từ Thương cố vớt tinh thần cười nói:
- Đừng thấy ta cứ ru rú trong nhà, chứ ta cũng biết mấy người gần đây đánh thắng một trận lớn, thật đáng mừng một phen.
- Đều nhờ Lý lão đệ mưu hoạch bày kế, chạy tới chạy lui cho ta cả, nên hôm nay ta muốn kính hắn mấy chén, tỏ chút lòng biết ơn. Cổ Nguyệt Tử nhân cơ hội giơ chén nói.
Thế là ba người đàn ông rót chén qua nâng chén lại uống rồi, vừa ăn uống vừa kể chuyện cũ. Còn Nguyệt Nhi, Cổ phu nhân mấy người phụ nữ trẻ con, đến mâm rượu này thì khó mà chen lời, chỉ đành ngồi cười phụ ăn bên cạnh, cũng hoà thuận ấm áp, không khí không tệ.
Cứ thế nói một trận chuyện vui, lại chúc thọ Cổ Nguyệt Tử xong, lão mới hơi thu bớt nét cười:
- Lý lão đệ, đệ đã từng tính cho tương lai của mình chưa?
Lý Lăng sững lại, chuyện này hắn trước đây cũng đã nghĩ, nhưng tạm thời vẫn chưa quyết được, chẳng ngờ giờ Cổ Nguyệt Tử lại hỏi, mà nhìn dáng vẻ lão không giống tạm lòng hỏi qua loa. Hắn liền đặt hẳn chén rượu xuống, trầm ngâm nói:
- Việc này đệ cũng từng tính, nhưng chưa có đầu mối. Định là viết xong quyển Phong Thần rồi hãy tính sau.
- Lão đệ tài trí hơn người, chỉ viết sách thì thực sự quá phí tài rồi.
- Đúng vậy Lý hiền đệ, trước đây đệ vì mang nợ khổng lồ nên đành viết sách trả nợ, nhưng giờ nợ nần đã xong, thực sự không cần để tài hoa của mình lăn lóc ở nơi đó nữa.
- Kỳ thực tiểu thuyết vẫn có thể viết, nhưng đó không phải con đường đệ thực sự nên đi.
Thấy hai người nói nghiêm trọng, sắc mặt Lý Lăng cũng ngưng trọng lại:
- Lời ấy là sao?
- Viết tiểu thuyết tóm lại chỉ là tiểu đạo, dẫu kiếm được chút bạc, thì giúp gì được bao nhiêu cho tương lai của đệ? Từ Thương nói tiếp.
Lý Lăng rất muốn bảo hắn kiếm được tiền chính là giúp ích lớn nhất, nhưng rồi hắn chợt hiểu, với người thời này mà nói, viết sách kiếm tiền quả thực không phải chuyện lên được mặt bàn. Thấy hắn động ý, Từ Thương lại nói:
- Chẳng lẽ sau vụ biến cố mấy tháng trước, Lý hiền đệ vẫn chưa nhìn ra chút gì sao? Kẻ viết sách vốn không tính là đọc sách thánh hiền, dẫu đệ thật sự nhờ nghề này có vạn quán gia tài thì sao? Một ngày nào đó thật sự có giặc cướp nhằm vào đệ, chẳng phải vẫn không có sức tự vệ? Dẫu có cáo lên quan phủ, họ cũng chẳng tận tâm giúp đệ.
Cổ Nguyệt Tử cũng có cảm ngộ sâu sắc mà nói:
- Đúng vậy, lấy ngay kẻ làm ăn buôn bán như ta ra mà xét, ngày thường đối với người ta luôn phải hạ giọng cúi đầu, gặp quan lại chỉ có phần khấu đầu bái lạy, dẫu có nhiều tiền tài đến đâu cũng vô ích thôi.
Lý Lăng giữa hai người một xướng một hoạ, đã dần dần hiểu ra:
- Thế ý hai vị, là muốn đệ đi thi cử nữa sao? Đúng là "nữa", vì kỳ thực chủ nhân cũ của thân xác này đã từng đi thi rồi, chỉ là đến huyện thí cũng không đậu, nên không gọi nổi là đồng sanh, còn kém cả Từ Thương.
- Chính là vậy, có câu muôn nghề đều hạ phẩm, chỉ có đọc sách là cao, chỉ đi con đường khoa cử chính đồ mới cho đệ tiền đồ tốt hơn, mới không phí cả thân tài học. Cổ Nguyệt Tử chân thành nói.
Nguyệt Nhi bên cạnh vốn nghe mù mờ, giờ thì hơi hiểu ra, mếu môi khẽ nói:
- Nhưng ca ca trước đây thi rồi mà, còn cha nữa, thi mấy năm, kết quả…
- Nguyệt Nhi nói thế là sai rồi, khoa này không đậu không có nghĩa khoa sau cũng không đậu, đó chỉ là thời vận chưa đến. Một khi vận khí tới, liền đậu tú tài, cử nhân, thậm chí tiến sĩ, trở thành quan viên thực sự, cao cao tại thượng! Đó là điều người đời chúng ta khát khao cầu mò, Lý hiền đệ cũng là người đọc thuộc sách thánh hiền, sao lại không có hùng tâm ấy? Từ Thương nói, đôi mắt nhìn chằm chặp vào Lý Lăng.
Điều này khiến Lý Lăng cũng thoáng thấy căng thẳng, nhưng thần sắc vẫn còn chút do dự. Vì theo ký ức chủ cũ hắn cũng biết đôi chút chuyện khoa cử, khoa cử Đại Việt hiện nay giống nhiều triều đại, cũng phải qua từng kỳ thi mới tu thành chính quả.
Trước là huyện thí và phủ thí, từ mấy trăm hàng nghìn người giết ra trùng vây, như thế mới được cái thân phận đồng sanh không có tác dụng gì như Từ Thương, tức là có tư cách dự thi viện. Mà chỉ khi thi viện ở trong hàng nghìn người lọt vào mấy chục người đứng đầu, mới được công danh tú tài, từ đó có cơ hội lên tỉnh thành thi hương.
Thi hương lại là tranh cao thấp với hàng nghìn thậm chí mấy nghìn tú tài đồng dạng từ từng trận khổ chiến giết ra, nhiều nhất chỉ trăm người được lấy cử nhân, có cơ hội vào kinh thi hội. Rồi mới tới hội thí và điện thí sau cùng, trở thành tiến sĩ quang vinh, có tư cách thật sự bước vào triều đường, làm quan lớn Đại Việt…
Có thể nói mỗi bước đi đều là ngàn quân vạn mã qua cầu độc mộc, khó nhọc hơn thi đại học đời sau nhiều. Vì mỗi lên một vòng, đối thủ đệ đối mặt cũng mạnh dần lên, mấy vạn hàng chục vạn người đọc sách bên cửa sổ lạnh lẽo mười năm, ba năm một kỳ cũng chỉ ba trăm người đậu tiến sĩ, xác suất ấy còn thấp hơn thi công chức hay thi cao học đời sau.
Lý Lăng càng biết rõ cha mình, còn chủ cũ, đã từng lần rớt bảng, vấp cỏ trở về. Cho nên từ sớm hắn đã không nghĩ mình có thể dựa vào khoa cử mà giương cao chí.
Mà thấy hắn trầm mặc do dự thế, Cổ Nguyệt Tử hai người lại tưởng Lý Lăng có điều lo lắng vướng bận phía sau. Ngay lúc đó, Cổ Nguyệt Tử cười nói:
- Nếu đệ lo đọc sách khiến nhà khó sống, lão ca đây cho đệ một lời bảo đảm, từ nay mọi chi dùng trong nhà đệ, Cổ gia ta một tay trọn gói.
- Sao được thế? Lý Lăng vội muốn từ chối, lời chưa dứt, Cổ Nguyệt Tử đã trừng mắt:
- Sao không được? Lần này đệ giúp ta giữ gia nghiệp, đối với Cổ gia ta là đại ân, dẫu nuôi đệ cả đời cũng là lẽ nên. Đừng nói ta, con trai ta Thiên Lạc cũng không phản đối, có đúng không?
Cổ Thiên Lạc bên cạnh đang bận xử lý chân giò luộc, bị cha nhìn hỏi một câu, ngẩn ngơ ngẩng đầu lên, rồi lại ngẩn ngơ gật đầu xuống.
- Vậy… để đệ về nghĩ lại? Người ta nói đến thế này rồi, Lý Lăng cũng không tiện cứng nhắc từ chối nữa. Kỳ thực, có lẽ chịu ảnh hưởng của chủ cũ, hắn đối với khoa cử cũng ngấm ngầm có một phần kỳ vọng.