Từ những năm tám mươi đến chín mươi.
Nền điện ảnh Hoa Hạ khi ấy gần như nằm trong tay một số ít người.
Muốn chen chân vào các dự án điện ảnh, hoặc phải là con cháu của những gia đình có gốc rễ trong các xưởng phim nhà nước, hoặc phải xuất thân từ các trường chuyên ngành. Ngoài hai con đường ấy, người bình thường hầu như chẳng có cửa chạm đến tài nguyên hay cơ hội làm phim.
Trong số các đạo diễn thế hệ thứ năm, phần lớn đều chờ lớp tiền bối lui khỏi sân khấu rồi mới dựa vào thâm niên, từng bước thay thế vị trí của họ để bắt tay làm phim.
Như Thẩm Trường Vệ, Trần Khải, Lý Biệt Hồng, Chu Nghệ Lâm… tất cả đều phải mài mình ở vị trí phó đạo diễn đến mức gần như nôn ra máu. Sau tuổi ba mươi lăm, nhờ lớp đạo diễn tiền bối nâng đỡ, họ mới có cơ hội tự mình chỉ đạo một bộ phim. Rồi từ đó, họ mới bước lên vũ đài lịch sử, đem thế giới điện ảnh trong lòng phô bày trước mắt mọi người.
Đạo diễn thế hệ thứ năm, nói cho cùng, nay phần lớn đã là những ông chú trung niên ngoài bốn mươi.
Dĩ nhiên, trong số ấy cũng có trường hợp ngoại lệ.
Chẳng hạn như…
Vương Soái.
Là cậu ấm của giới điện ảnh Yến Kinh, Vương Soái nổi danh từ trước tuổi ba mươi. Hiện giờ hắn mới ba mươi sáu, có thể xem là vị đạo diễn thế hệ thứ năm khác xa những người cùng thế hệ nhất.
Cuối những năm chín mươi…
Một số đạo diễn thế hệ thứ sáu bắt đầu dần ló mặt trong giới này.
Cuộc sống của các đạo diễn thế hệ thứ sáu chẳng dễ dàng gì. Phần đông bọn họ đều xuất thân từ trường lớp, nhưng phần lớn nguồn lực đã bị các đạo diễn thế hệ thứ năm nắm chặt trong tay. Muốn làm phim, hoặc là gia nhập môn phái của một đạo diễn thế hệ thứ năm, đi theo người ta đóng phim để tích lũy thâm niên; hoặc phải tìm mọi cách làm cho mình nổi tiếng, chứng minh giá trị thương mại, giành được sự chú ý của thị trường và giới đầu tư; hoặc đi theo con đường quốc tế, dùng giải thưởng để tích lũy vốn liếng, khiến những người ở cấp trên phải nhìn đến mình…
Con đường thứ nhất đòi hỏi phải xem gia thế và quan hệ của bản thân trong trường ra sao. Con đường thứ hai thử thách con mắt nhìn thị trường, cùng khả năng kiếm được thùng vàng đầu tiên. Phải có người tin tưởng, chịu bỏ tiền đầu tư cho mình.
Xét cho cùng, với những đạo diễn không quan hệ, không tiền bạc, thậm chí xuất thân từ đường ngang lối tắt nhưng có tài năng, con đường thứ ba xem ra còn đáng tin hơn đôi chút.
Bán sạch gia sản để làm một bộ phim, chẳng khác nào đem mạng mình ra đánh bạc. Cầm bộ phim ấy đi tranh giải ở nước ngoài, mặc kệ có đoạt giải hay không. Chỉ cần lọt vào vòng đề cử thôi cũng đủ khiến thiên hạ vỗ tay rầm trời. Đợi đến khi trở về nước, đủ thứ nguồn lực và tiền bạc sẽ tự tìm đến cửa.
Nếu may mắn lọt vào một trong ba liên hoan phim lớn của châu Âu, vậy thì càng ghê gớm hơn. Biết đâu người ta còn được bước vào phe cánh của các đạo diễn thế hệ thứ năm, hưởng bóng che chở từ nguồn lực của họ, chính thức đứng vững trong giới điện ảnh.
Trong hoàn cảnh ấy, nền điện ảnh Hoa Hạ của thế giới này dần hình thành một cục diện hết sức oái oăm.
Phần lớn những đạo diễn thế hệ thứ sáu không quan hệ, không vốn liếng đều phải vắt óc làm ra đủ loại phim phơi bày thực trạng xã hội. Sau đó, họ bất chấp tất cả, đem phim đi đăng ký tham dự đủ các liên hoan lớn nhỏ trên thế giới.
Niềm say mê của họ với ba liên hoan phim lớn ở châu Âu gần như đã hóa thành cuồng nhiệt. Ai nấy nằm mơ cũng muốn được bước lên thảm đỏ của một trong ba liên hoan ấy, chẳng khác nào có cơ hội làm rạng danh tổ tông.
Hiện thực quả thật cay đắng, nhưng họ còn biết làm gì khác?
Môi trường sinh tồn lúc bấy giờ quá khắc nghiệt. Muốn ngoi đầu lên, muốn làm nên danh phận, muốn tự tay quay một bộ phim thuộc về mình, những đạo diễn ấy chỉ còn cách dựa vào con đường đó.
Mười sáu tháng Mười.
Yến Kinh.
Trong thang máy của cơ quan chủ quản.
- Haiz… Người ta gọi đạo diễn thế hệ thứ sáu chúng ta là thế hệ không được ánh mặt trời chiếu tới. Đặc biệt là những đạo diễn xuất thân từ đường ngang lối tắt. Dù có tác phẩm tiêu biểu của riêng mình, họ vẫn chẳng được ai công nhận.
Chu Dương gặp lại Phùng Khải, người đã nhiều ngày không thấy mặt.
Từ sau khi rời Hoa Tinh, Chu Dương nhận ra Phùng Khải gầy đi trông thấy. Hắn còn nuôi thêm bộ ria mép, dáng vẻ nom tiều tụy hơn trước rất nhiều.
Phùng Khải hiện đang làm đạo diễn độc lập cho một bộ phim mang tên Cẩm Y Vệ. Bộ phim này là do Vương Soái giới thiệu hắn vào.
Theo lẽ thường, đây hẳn phải là quãng thời gian Phùng Khải hăng hái nhất. Thế nhưng Chu Dương nhận ra sự thật hoàn toàn ngược lại.
Đừng nói là so với vẻ hăm hở trong lần đầu Chu Dương gặp hắn, ngay cả lần cuối hai người chạm mặt, Phùng Khải cũng trông có tinh thần hơn bây giờ.
Vừa gặp Chu Dương, Phùng Khải đã thốt ra câu ấy. Nói xong, hắn thở dài, giọng điệu vương đầy vẻ hụt hẫng.
Chu Dương không biết nên hình dung thế nào.
Nói Phùng Khải đã trưởng thành ư? Hay nói hắn đã bị cuộc đời mài cho thương tích đầy mình?
- Đạo diễn Phùng… anh vẫn ổn chứ?
Nhìn dáng vẻ của Phùng Khải, Chu Dương không nhịn được bèn hỏi.
- Vẫn ổn.
Phùng Khải cười, lắc đầu.
- Chỉ là cậu đừng đặt hy vọng quá cao vào cuộc họp lần này. Đây là tình hình chung của các phe phái đạo diễn trong cả nước. Trải qua mấy thế hệ truyền lại, thế lực ấy đã ăn sâu bén rễ. Dù cơ quan chủ quản muốn đứng ra can thiệp, e rằng cũng rất khó lay chuyển.
- Cứ vào xem trước đã.
Chu Dương gật đầu.
Hai người trò chuyện về tình hình quay phim gần đây. Đến khi nhìn thấy cả người Chu Dương bầm tím vì bị đánh, cơ mặt Phùng Khải giật giật, vẻ kinh ngạc hiện rõ trên mặt. Ngay sau đó, sắc mặt hắn lại sa xuống, trông càng thêm ủ rũ.
Ra khỏi thang máy, Phùng Khải khe khẽ thở dài.
- Giá mà cậu chịu đóng vai chính thì tốt biết mấy.
- Có chuyện gì vậy?
Chu Dương đã không còn là Chu Dương của một năm trước. Giờ đây, hắn ít nhiều cũng nhận ra cảm xúc của người khác.
- Kinh phí của Cẩm Y Vệ chỉ có bảy triệu, nhưng vai chính lại là người do bên đầu tư nhét vào. Trông cứ như…
Phùng Khải liếc quanh. Thấy hành lang không có ai để ý, hắn mới thấp giọng thở dài.
- Cứ như cái gối thêu hoa ấy. Đọc mấy câu thoại cũng không xong, toàn dùng một, hai, ba, bốn thay cho lời nói, định để hậu kỳ lồng tiếng. Mấy cảnh đánh đấm thì càng… Tóm lại, trong đoàn phim, tiếng nói của tôi chẳng lớn như người ta tưởng. Tôi chỉ còn cách cố hết sức quay cho xong bộ phim này.
Nói rồi, Phùng Khải im lặng.
Chu Dương vỗ vai hắn. Hắn cảm nhận được nỗi bất lực đã ngấm tận xương tủy của người đàn ông này.
Khi cả hai đi vào hành lang, đến phòng họp cạnh chính sảnh, họ trông thấy ở cuối hành lang có một người dáng cao, mặc đồng phục, đang ôm xấp tài liệu đứng chờ.
Nhìn thấy hai người, người phụ nữ có gương mặt lạnh lùng kia nở nụ cười nhàn nhạt.
- Đạo diễn Chu, đạo diễn Phùng, hai anh đi theo tôi…
Nhìn thấy An Tiểu, ngoài cảm giác kinh diễm, trong lòng Phùng Khải còn dâng lên bao nỗi cảm khái.
Chẳng ai ngờ, trong quãng thời gian mỗi người rời đi, thân phận của tất cả đã thay đổi.
Bà An rời khỏi công ty, trở thành một trong những người phụ trách giới điện ảnh.
Chu Dương cũng đổi đời. Từ một kẻ nhỏ bé hèn mọn dưới đáy mỏ than, hắn biến thành đạo diễn, diễn viên, ca sĩ, sống rất có tiếng tăm trong giới này.
Hình như chỉ còn mình hắn vẫn giậm chân tại chỗ.
Không đúng.
Phải nói là hắn đã lùi lại rất nhiều bước mới phải.
- Đạo diễn Chu, đạo diễn Phùng, nếu có ý kiến gì thì mong hai anh cứ nói ra. Cuộc họp này không thiếu tiếng nói của các đạo diễn lão thành. Thứ thiếu nhất chính là tiếng nói của những đạo diễn trẻ. Xét trên một phương diện nào đó, hai anh chính là đại diện cho lớp đạo diễn trẻ này.
An Tiểu nhìn hai người, cuối cùng ánh mắt dừng trên người Chu Dương.
- Ừm.
Chu Dương gật đầu.
Đến khi vào phòng họp, cả hai mới phát hiện nơi này vắng tanh.
Ngoài một người đàn ông trung niên chừng bốn mươi tuổi đang đứng sau bục ở đầu bàn họp, tay cầm tài liệu chờ đợi, những chiếc ghế có dán tên các đạo diễn đều bỏ trống.
Chẳng còn bao lâu nữa sẽ đến tám giờ, cũng là lúc cuộc họp bắt đầu. Vậy mà những đạo diễn được mời đến vẫn chưa thấy bóng dáng đâu.
- Ồ, đạo diễn Chu, đạo diễn Phùng đến rồi à? Xin chào, xin chào…
Người đàn ông kia tươi cười bước tới. Hắn là Trương Kiến Quốc, trưởng phòng Trương.
- Đây là trưởng phòng Trương Kiến Quốc.
- Chào trưởng phòng Trương.
Trương Kiến Quốc lần lượt bắt tay hai người, thái độ niềm nở vô cùng.
Sau đó, hắn đích thân dẫn Chu Dương và Phùng Khải đến chỗ ngồi.
Vị trí của hai người không được tốt lắm, nằm ở tận góc bàn họp. Chỗ Phùng Khải ngồi còn sát cửa ra vào.
Chu Dương chẳng bận tâm. Đây là lần đầu hắn tham dự một cuộc họp kiểu này, vốn đã mang tâm thế đến học hỏi. Hơn nữa, hắn cảm thấy chỗ mình ngồi cũng không tệ, gần cửa sổ, còn có thể hứng gió.
Nhưng sắc mặt Phùng Khải lại hơi thay đổi. Hắn cảm thấy mình bị xem nhẹ.
Trương Kiến Quốc trò chuyện với hai người về vài chuyện liên quan đến điện ảnh, rồi nói một tràng những lời sáo rỗng như tương lai phải trông cậy vào lớp người trẻ các anh.
Phùng Khải chẳng lọt tai chữ nào.
Chu Dương chỉ nhìn đồng hồ. Đến tám giờ năm phút, những người khác vẫn chưa xuất hiện. Hắn bắt đầu nghi ngờ có phải mình đã đi nhầm chỗ hay không.
- Trưởng phòng Trương… Vì sao những đạo diễn khác vẫn chưa đến?
Cuối cùng Phùng Khải không nhịn được nữa, cất tiếng hỏi.
- Họ đã báo trước với tôi rồi. Chắc trên đường bị kẹt xe nên chậm trễ.
- Tất cả đều bị kẹt xe à? Để hai chúng tôi ngồi đây chờ họ? Đến một cuộc họp mà cũng phải xét tuổi nghề, xét địa vị hay sao?
Mấy ngày nay làm chuyện gì cũng chẳng thuận, lại tận mắt chứng kiến quá nhiều thứ khiến người ta buồn nôn, Phùng Khải cảm thấy mình chẳng khác nào một thùng thuốc nổ. Cả người hắn đang nén đầy giận dữ.
Đúng lúc ấy, cửa phòng mở ra.
- Ha ha, người trẻ quả nhiên chẳng ngồi yên được. Cũng phải thôi, nổi danh từ sớm thì khó tránh khỏi mang theo chút nóng nảy. Xem ra vẫn còn thiếu sự điềm đạm.
Một người đàn ông tươi cười bước vào.
Chu Nghệ Lâm liếc nhìn Phùng Khải, rồi lại nhìn Chu Dương. Sau đó, hắn đi đến chỗ của mình và ngồi xuống.
Vừa trông thấy Chu Nghệ Lâm, sắc mặt Phùng Khải lập tức biến đổi. Khi thì đỏ bừng, khi thì tái xanh. Nhưng cuối cùng, hắn vẫn theo bản năng đứng dậy, nặn ra nụ cười chào hỏi.
- Đạo diễn Chu…
- Ừ, Tiểu Phùng. Người trẻ nên biết kìm bớt cảm xúc. Bây giờ đến cảm xúc cũng không kìm được, sau này làm sao gánh nổi việc lớn?
Chu Nghệ Lâm vẫn mỉm cười gật đầu.
- Đạo diễn Chu, ông đến rồi. Phiền ông ký tên vào đây.
- Ừ. Trưởng phòng Trương, gần đây cấp trên có chính sách hỗ trợ gì cho điện ảnh không?
- Có chứ. Còn phải xem trong cuộc họp lần này, mọi người đưa ra ý kiến gì về việc cải cách toàn diện.
- Ha.
Chu Dương vẫn đứng đó, lặng lẽ nhìn cảnh tượng trước mắt.
Nói cho đúng, khi Chu Nghệ Lâm gật đầu với hắn, hắn cũng mỉm cười đáp lại. Sau đó, ánh mắt hắn chuyển ra ngoài cửa sổ, nhìn từng chiếc xe đang đỗ bên dưới.
Sau khi Chu Nghệ Lâm ngồi xuống, người trong phòng họp lần lượt kéo đến.
Phùng Khải đứng đó, lần lượt chào hỏi từng vị đạo diễn.
Ngoại trừ vài người hiếm hoi, những người còn lại chỉ gật đầu lấy lệ. Có người thậm chí chẳng buồn liếc hắn lấy một lần.
Một số đạo diễn giống Chu Nghệ Lâm, tự mình bước vào phòng họp. Một số khác lại dẫn theo vài đạo diễn trẻ.
Những đạo diễn trẻ ấy đều ngồi ở hàng ghế phía trước Chu Dương và Phùng Khải, trông vô cùng nổi bật. Bọn họ liên tục gọi người này là chú, người kia là bác, thái độ thân mật như người một nhà.
Đặc biệt là một đạo diễn trẻ tên Khương Qua. Hắn ngồi giữa những đạo diễn thế hệ thứ năm, rõ ràng đã trở thành ngôi sao mới đang lên.
Phùng Khải nhìn chằm chằm Khương Qua, trong lòng bốc lên một ngọn lửa giận. Nhưng rốt cuộc, hắn vẫn phải cúi đầu.
Cuối cùng, Phùng Khải ghé sát tai Chu Dương, khẽ nói:
- Sông có khúc, người có lúc.
- Sau này nhất định tôi sẽ khiến bọn họ phải nhìn cho rõ…
Chu Dương đôi khi cảm thấy Phùng Khải là người khá hai mặt.
Trước mặt mọi người, hắn cúi đầu thấp đến mức hèn mọn như hạt bụi. Nhưng sau lưng, hắn lại nghiến răng căm hận, chẳng khác nào lòng tự trọng đã bị người ta giẫm nát dưới chân.
Nhìn dáng vẻ của Phùng Khải, chẳng hiểu sao Chu Dương lại nhớ đến một câu hát trong bài Khoa trương:
Năm ấy mười tám tuổi,
vũ hội nơi trường cũ,
đứng lặng như tên hề…
Khi ấy, tôi đã lau nước mắt mà thề rằng:
Nhất định phải khiến tất cả nhìn thấy tôi!
Đợi đến khi mọi người yên vị, Chu Dương mới phát hiện một chuyện.
Hoàng Gia Thành thuộc phe phái bên đảo Hồng Kông. Hắn đang bận quay Tông Sư đến sứt đầu mẻ trán, không đến cũng là chuyện dễ hiểu. Thế nhưng trong số các đạo diễn thế hệ thứ năm, Vương Soái và Thẩm Trường Vệ cũng không xuất hiện…