Lý Thiện Trường vào bái kiến Chu Nguyên Chương xong, dường như vô tình liếc Trương Hi Mạnh một cái, trong ánh mắt ấy thoang thoảng chút ý vị khiêu khích.
Trương Hi Mạnh không khỏi tỉnh thần. Họ Lý này không phải nhân vật tầm thường, phải cẩn thận đối phó.
Giả Lỗ thì vẫn ung dung như không, chẳng để vào lòng. Trương Hi Mạnh còn trẻ quá, Lý Thiện Trường địa vị lại thấp kém, hai đứa nhóc vật nhau thôi, đâu đáng để lão phải bận tâm.
-Thượng vị, ti hạ sau khi nghiên cứu sách chia ruộng, đã lờ mờ có vài tâm đắc. Ti hạ cho rằng cách làm này hẳn là phải sinh ra từ phép quân điền của đời Bắc Ngụy, Tùy, Đường. Không biết ti hạ nói có đúng không?
Trương Hi Mạnh vô thức gật đầu, tỏ ý tán đồng.
Từ khi Trần Thắng, Ngô Quảng hô lên câu "vương hầu tướng tướng nỡ hữu chủng hồ", dân chúng trên vùng đất này đã không còn phục tùng mù quáng trước quý tộc nữa. Ngươi dám khiến ta không sống được, ta liều mạng với ngươi đến cùng!
Các đế vương nhà Hán hiểu rõ sức mạnh của dân chúng, nên theo đuổi chính sách đánh đè hào cường, ngăn cấm lụt đất, đáp lại tiếng nói của bách tính. Nhờ vậy mới có được công lao vĩ đại: thông Tây Vực, diệt Hung Nô, phong hàm trên núi Lang Cư Tư.
Còn sau cơn đại loạn khủng khiếp cuối Hán sang Tam Quốc, rồi Ngũ Hồ loạn Hoa, để yên lòng người và thu phục dân tâm tốt hơn, từ đời Bắc Ngụy bắt đầu xuất hiện chế độ quân điền được quy định văn bằng rõ ràng.
Là kẻ kế thừa tinh thần Bắc Ngụy, Bắc Chu, rồi Tùy, Đường đều đi theo đường lối ấy. Đến đầu Đường, chế độ quân điền càng thêm hoàn thiện.
Một đinh khẩu được cấp ruộng vĩnh nghiệp và ruộng khẩu phần. Ruộng vĩnh nghiệp để trồng dâu tằm cây gai, có thể truyền lại cho con cháu đời sau. Ruộng khẩu phần thì trồng lương thực, người chết phải thu hồi, rồi phân chia lại.
Đầu đời Đường thi hành quân điền, thu thuế theo phép tổ dung điệu, binh chế dùng phủ binh. Ba thứ này kết hợp lại, chính là toàn bộ bí mật khiến hùng binh Đại Đường quét ngang thiên hạ.
Khi soạn cách chia ruộng, Trương Hi Mạnh đã đưa tư tưởng của đời Đường vào. Chỉ khác là hắn đổi ruộng vĩnh nghiệp thành ruộng khẩu lương, lại thêm điều khoản ruộng khẩu lương miễn tô điền.
Đương nhiên, cải trang đổi dạng ở mức này tự nhiên không qua được mắt một lão quan lại kinh nghiệm nhiều năm như Lý Thiện Trường, nên Trương Hi Mạnh cũng thản nhiên thừa nhận.
-Lý tiên sinh có điều chi chỉ giáo?
Lý Thiện Trường cười:
-Không dám nhận là chỉ giáo, chỉ có một điều nghi hoặc. Trương tiên sinh, cái ruộng khẩu lương này, hẳn là người nào cũng được có, đúng không?
Trương Hi Mạnh gật đầu:
-Không sai.
-Vậy ti hạ xin hỏi, một nhà sinh thêm một đứa con, lại vừa hay có một người già qua đời, thì phần ruộng khẩu lương ấy phải xử thế nào?
Trương Hi Mạnh hơi sững lại, nhưng rất nhanh đã ngộ ra.
Ruộng khẩu lương là để bảo đảm cơm áo tối thiểu cho bách tính. Nói vậy nghĩa là, trong nhà sinh thêm con, tăng thêm nhân khẩu, thì phải cấp thêm ruộng khẩu lương. Nhưng như thế, người sinh thì cấp ruộng, người chết lại không thu hồi, kết quả là ruộng đất của vài nhà cứ ngày càng nhiều lên. Đến một mức nào đó, cách cấp ruộng của hắn sẽ khó mà duy trì, rơi vào kết cục sụp đổ y như quân điền chế của nhà Đường!
Trương Hi Mạnh lĩnh hội được ý của Lý Thiện Trường, nhưng lại mơ hồ:
-Lý tiên sinh, vậy ruộng vĩnh nghiệp của đời Đường là thế nào? Chẳng phải "phàm ruộng vĩnh nghiệp, đều truyền cho con cháu, không nằm trong hạn mức thu cấp" đó sao?
Điều Trương Hi Mạnh trích là từ sách Thông Điển đời Đường, cũng là cách nhiều người đời sau hiểu về ruộng vĩnh nghiệp: cho rằng đó là ruộng của nhà bách tính, có thể truyền lại cho con cháu đời đời.
Chỉ là, đúng như lời Lý Thiện Trường, nếu cứ truyền cho con cháu, chỉ cấp mà không thu, thì quân điền chế làm sao duy trì nổi!
Thấy Trương Hi Mạnh ngẫm nghĩ điều gì đó, Lý Thiện Trường thầm cười trong bụng: rốt cuộc vẫn là người trẻ, chưa từng trải qua chính vụ thực tế. Lão không chỉ làm thư lại nhiều năm, còn chuyên tâm nghiên cứu ruộng đất, thuế má, cực kỳ chuyên môn.
Chỉ thấy Lý Thiện Trường điềm nhiên cười, thong thả đọc:
-Phàm ruộng vĩnh nghiệp: thân vương một trăm khoảnh; quan chấp sự chánh nhất phẩm sáu mươi khoảnh; quận vương và quan chấp sự tòng nhất phẩm mỗi người năm mươi khoảnh; quốc công và quan chấp sự chánh nhị phẩm mỗi người bốn mươi khoảnh; quận công và quan chấp sự tòng nhị phẩm mỗi người ba mươi lăm khoảnh... Dư thì truy thu, thiếu thì cấp thêm. Phàm ruộng vĩnh nghiệp đều truyền cho con cháu, không nằm trong hạn mức thu cấp, tức là con cháu phạm tội truất danh thì đất thừa hưởng cũng không truy hồi.
Nghe Lý Thiện Trường đọc xong, Trương Hi Mạnh chợt như tỏ tường tận mây. Thì ra thế nào đây: cái ruộng vĩnh nghiệp truyền cho con cháu kia, vốn chỉ hạn chế cho quan lại. Còn bách tính thường dân, xin lỗi, ruộng vĩnh nghiệp của các ngươi sau khi người chết vẫn phải thu hồi như thường.
Nhưng đã vậy thì lấy đâu ra cái danh "vĩnh nghiệp"?
Lý Thiện Trường ung dung nói:
-Ruộng vĩnh nghiệp bắt đầu từ Bắc Ngụy, quả thật quy định không phải trả lại. Nhưng chỉ hạn chế cho lũ nam đinh được cấp ruộng vĩnh nghiệp đợt đầu tiên thôi. Ai không kịp thì chịu, nói cách khác là con cháu đời sau chỉ có thể thừa hưởng từ tổ phụ. Đương nhiên, nếu nhân đinh thịnh vượng, số người càng đông, mà lúc đó triều đình còn đất trống, thì cũng sẽ cấp ruộng vĩnh nghiệp theo định mức. Nhưng nếu đất không đủ, thì đành bất lực.
Lão Lý đàm thao lưu loát, cả Chu Nguyên Chương cũng nghiêng tai lắng nghe. Vị này quả thật nói trúng chỗ then chốt.
Trương Hi Mạnh cảm động đặc biệt sâu sắc, vì vĩnh nghiệp chỉ cấp không thu thì bất hợp lý. Nói cách khác, vĩnh nghiệp vĩnh nghiệp, chỉ là hữu hạnh cho lũ kịp đợt đầu, đám sau chỉ biết trông vào trời đất.
Tuy cách làm ấy cách xa ý ban đầu của quân điền, nhưng nghĩ kỹ, còn biện pháp nào tốt hơn không?
Trương Hi Mạnh bất đắc dĩ lắc đầu, tạm thời hắn chưa nghĩ ra.
-Lý tiên sinh, theo ngài nói thì ruộng vĩnh nghiệp và ruộng khẩu phần chẳng khác gì nhau ư? Trương Hi Mạnh hỏi với thái độ khiêm hạ.
Lý Thiện Trường cười:
-Vẫn khác biệt không nhỏ đâu. Trong việc thực tế, đợt đầu được cấp ruộng vĩnh nghiệp thì không cần trả lại, về sau có lẽ còn ruộng vĩnh nghiệp nữa, theo lý phải trả về để chia lại. Nhưng phần lớn là sẽ không, vì mấy kẻ thư lại sai dịch đi làm việc cũng muốn giữ đầu mình chứ! Đừng nói vĩnh nghiệp, ngay cả ruộng khẩu phần, qua một hai đời, cũng không thu hồi nổi nữa.
Trương Hi Mạnh nghe đặc biệt chăm chú, tỉ mỉ nhai đi nhai lại lời của Lý Thiện Trường, không ngừng suy diễn. Cuối cùng hắn rành được duyên cớ. Giả sử ông tổ của một nhà là đời đầu tiên được cấp ruộng vĩnh nghiệp, tổng cộng hai mươi mẫu, lão có ba đứa con trai.
Tổ phụ chết, hai mươi mẫu ấy giao cho trưởng tử.
Như vậy còn thiếu bốn mươi mẫu.
Lúc ấy triều đình còn đất thừa, liền bù bốn mươi mẫu này, cấp cho nhị tử và tam tử.
Nhưng đến đời thứ ba, ba huynh đệ ai cũng có ba con trai, tức là chín đứa trẻ.
Ruộng vĩnh nghiệp của tổ phụ chỉ truyền cho trưởng phòng trưởng tôn, vậy còn tám đứa trẻ cần một trăm sáu mươi mẫu ruộng vĩnh nghiệp.
Trừ đi bốn mươi mẫu của đời trên, còn phải xin triều đình thêm một trăm hai mươi mẫu.
Nhưng đến lúc này, triều đình không lấy ra nổi một trăm hai mươi mẫu, không còn đất thừa, quân điền chế thế là sụp đổ.
Đương nhiên, còn một trường hợp nữa: nhà khác vận kém, không sinh ra nhiều nam đinh, đến đời thứ ba chỉ còn một nam đinh. Lúc này theo lý, triều đình có thể thu hồi bớt ruộng vĩnh nghiệp của nhà đó, chia cho nhà đông người kia.
Nhưng vấn đề là, ai cam chịu đem đất nhà mình ra nộp trắng?
Nhất định sẽ nghĩ ra đủ cách, từ chối nộp đất.
Hơn nữa, vào thời thái bình thịnh thế, nhân khẩu sinh sôi, ruộng đất chắc chắn không đủ dùng.
Đến lúc đó thì đúng như lời Lý Thiện Trường: nhân đinh tăng lên rồi, đừng nói vĩnh nghiệp hay khẩu phần, bất cứ nhà nào đã được chia đất thì chết cũng không buông tay, trừ phi không sống nổi mới bán cả mệnh căn!
Lúc này nha lại quan sai còn muốn thu hồi ruộng đất, chia đều theo nhân khẩu, hoàn toàn là đoạt mồi khỏi miệng hổ, cứ ngồi chờ đánh mạng với từng nhà từng cửa đi!
Đừng thấy lão bách tính thành thật mà chủ quan. Thật sự đụng vào mệnh môn của họ, đám ấy không khách khí đâu.
Khắp nơi đều có chuyện vì nguồn nước, vì một chút đất đai mà quyết đấu quy mô lớn, mấy trăm người, thậm chí mấy ngàn người đánh nhau tới đầu rơi máu chảy, chuyện thường thấy.
Ai dám vào làng đòi đất, bảo đảm cho các ngươi đầu rơi máu chảy, thây nằm ngang dọc.
Nói một lời: khi người đông đất ít, cùng nhau giằng co điên cuồng, thì pháp lệnh có hay đến đâu cũng không chịu nổi thực tế tàn khốc.
Nghĩ đến đây, sắc mặt Trương Hi Mạnh cũng ngưng trọng hẳn. Nhìn lại cái mình viết, xem ra cũng chẳng cao minh lắm!
Vậy có thể bỏ ruộng khẩu lương không? Chỉ đơn thuần chia đều?
Trương Hi Mạnh lại lắc đầu. Vì hủy ruộng khẩu lương, tất nhiên sẽ phải nộp lương tô như nhau, đối với bách tính nghèo thiếu đất, đó tuyệt đối là ác mộng.
-Lý tiên sinh có cao kiến gì? Kính xin chỉ giáo. Trương Hi Mạnh hỏi với thái độ hư tâm.
Lý Thiện Trường nghĩ ngợi rồi cười:
-Không dám nhận chỉ giáo. Tuy qua mấy đời sau, bộ sách lược này cũng chưa chắc còn hữu dụng, nhưng nhìn trước mắt, quả thật không có cách nào tốt hơn. Ti hạ chỉ có hai điều đề nghị. Thứ nhất, bảo cho tất cả bách tính biết: ruộng khẩu lương chỉ có đợt này thôi, về sau nhân đinh sinh thêm cũng không chia ruộng khẩu lương nữa. Còn những ruộng đất khác, có lẽ có thể đặt thêm một kỳ hạn.
Trương Hi Mạnh hỏi:
-Bao nhiêu là hợp lý?
-Chẳng hạn mười năm một lần, chia lại từ đầu. Vì trong vòng mười năm, nhân đinh tăng trưởng, sẽ nhiều thêm đám thanh niên trai tráng. Không cho họ ruộng đất thì sinh kế gian nan, rất dễ sa thành lưu dân.
Trương Hi Mạnh lại gật đầu. Mười năm một lần chia lại ruộng đất, có lẽ không dễ làm, nhưng tư tưởng này đúng. Mười năm một biến, hai mươi năm một biến, đương nhiên cũng có thể ba mươi năm một biến, tuỳ thời tuỳ thế mà định!
Chỉ là Chu Nguyên Chương nãy giờ không nói gì, bỗng mở lời:
-Trẫm nhớ Trương tiên sinh có đề nghị ruộng càng nhiều thì tô điều nộp càng cao. Nếu cứ mười năm lại vì nhân đinh tăng mà chia ruộng lại, chẳng lẽ số tô điều lại giảm đi ư?
Trương Hi Mạnh bất đắc dĩ gật đầu:
-Chủ công anh minh, quả thật là vậy.
-Vậy... có thỏa đáng không?
Chưa đợi Trương Hi Mạnh mở miệng, Lý Thiện Trường đã nói:
-Thượng vị, công phu mười năm không tính là ngắn. Nếu kinh doanh đắc đáng, đến lúc ấy thượng vị hẳn đã sơ thành bá nghiệp. Có cần cải huyền canh trương, cũng chưa chắc là không được.
Chu Nguyên Chương trầm ngâm không nói, vô thức nhìn sang Trương Hi Mạnh, chỉ thấy hắn khẽ gật đầu, tự nhiên là tán đồng.
-Vậy thì được! Chu Nguyên Chương đành đồng ý. Lý tiên sinh, ngài tinh thông chuyện chia ruộng đến thế, xem ra việc này không ngài không xong!
Lý Thiện Trường vội vàng thi lễ:
-Đa tạ thượng vị tín nhiệm. Ti hạ nguyện bắt đầu từ nhà mình, dâng lên ba trăm mẫu ruộng làm mẫu mực! Thượng vị cứ yên tâm, từ nay trở đi, binh mã, tiền lương, dân phu, sẽ không thiếu. Nếu làm không được, ti hạ nguyện gánh tội!