Dù trong lòng còn ngờ vực, nhưng quan phủ đã điểm danh thì Lý Lăng vẫn phải đi.
Sáng hôm sau, hắn đến nha môn huyện báo danh từ sớm. Song với thân phận hiện giờ, tất nhiên hắn chẳng thể diện kiến tứ lão gia, chỉ cùng mấy dân bản huyện bị triệu đi như mình gặp một viên thư lại tầm thường trong gian phòng ký áp ở nhị đường, nghe y bố trí công việc.
- Ngưu Đại Lực, Lý Thuyết Trụ, mấy người các ngươi phải sửa xong mấy căn nhà dột mái trong nha môn trước tết. Không làm xong đúng hạn thì coi chừng ăn roi!
- Trần Quý, Dương Phú, các ngươi ra bến tàu ngoài sông phụ nạo vét, không được phép hời hợt chút nào, nhớ chưa?
Y cứ thế lần lượt truyền sai xuống, bọn nam đinh bị bắt phu dịch đều lộ vẻ đắng ngắt, nhưng trước mặt lão gia nha môn này không ai dám oán nửa lời, chỉ biết miễn cưỡng gật đầu nhận lấy.
Qua cuộc trò chuyện với Cổ Nguyệt Tử hôm trước, Lý Lăng mới hiểu rõ phu dịch rốt cuộc là chuyện gì. Thật ra từ xưa đến nay, trên vai trăm họ đã đè hai gánh nặng: một là thuế phú, hai là phu dịch. Thuế phú là nộp tiền nộp thóc nộp vật cho quan phủ, còn phu dịch là đi phục dịch lao động cho triều đình không công, như đắp tường thành, nạo sông hào hốc.
Vốn chỉ có quan viên quyền quý ngồi trên cao mới được miễn phu dịch, nhưng từ khi nhà Đường thi hành chế độ tổng dung điệu, cái pháp lệnh còn khá công bằng ấy cũng đổi thay. Chữ "dung" trong đó nghĩa là nhà có tiền có thể trả tiền thuê người khác đi dịch thay. Đó vốn là chính sách tốt cho dân, nào ngờ hạ tầng thấy kẽ hở thì sinh chuyện, thế là địa phương quan phủ có cớ chính danh chính ngôn nhúng tay vào việc sắp xếp phu dịch, từ đó phát tài lớn. Ngươi mà không nhét tiền cho đủ, dù có bỏ thêm bao nhiêu thì phu dịch của mình cũng chẳng thể nào thoát.
Đến đời Tống, để nâng cao địa vị kẻ sĩ, lại thêm một luật: người có công danh được miễn phu dịch. Điều này được đại Việt ngày nay thừa kế. Có thể nói, giờ đây những kẻ bị bắt phu dịch phần nhiều đều là dân đen nghèo khổ vô thế vô lực, chỉ biết nghe bọn lão gia muốn sắp xếp sao thì sắp xếp.
Mà trong các sai sự quan phủ giao cũng có phần dễ phần khó. Bỏ tiền ra thì được xếp việc nhẹ nhàng, còn nhà nghèo, túng thiếu thì sai sự giao cho vừa nặng vừa khó. Như hai nhóm vừa được phân kia, sửa mái nhà với nạo vét sông đều là việc vừa nhọc vừa kỳ công, dụng cụ còn phải tự chuẩn bị, lỡ xảy ra sai sót là ăn đòn, đúng là khổ sai nghĩa địa.
Song so với loại nặng nhất thì vẫn còn tạm chịu: đó là áp giải vật liệu lên tỉnh thành hoặc kinh đô. Giờ này đâu có giao thông thuận tiện như đời sau, lỡ dính vào việc ấy thì đi xa không phải mười ngày nửa tháng mà là mấy tháng, thậm chí nửa năm. Tiền đi đường cũng phải tự bỏ, nỗi gian khổ khỏi phải nói.
Đáng sợ hơn nữa là hàng quan phủ giao có thể hư hỏng giữa đường, hoặc vốn từ đầu đã có vấn đề, đến lúc đó mọi trách nhiệm đều do kẻ đi dịch gánh, có khi bức cả người chết.
Cho nên nói, phu dịch là chuyện khiến thiên hạ đề kỵ nhất, nghe tới đã khiếp đảm, đồng thời cũng là một động lực mạnh mẽ khiến nhiều nhà nghèo khát khao con em đỗ đạt khoa cử. Chỉ cần thi đỗ tú tài, cả nhà liền thoát khỏi phu dịch ngay.
Mấy người có mặt đều bị xếp việc nặng nhọc khắc nghiệt, cuối cùng viên thư lại liếc Lý Lăng, hừ một tiếng:
- Lý Lăng, từ nay ngươi đến giá các khố chỉnh lý văn thư, phải hoàn thành trước tết, nghe rõ chưa?
- Dạ. Lý Lăng bước lên cúi người đáp lời, liền hứng chịu ánh mắt ghen ghét của hơn mười người bên cạnh. So với công việc của họ, sai sự của hắn đâu chỉ là nhẹ nhàng: khỏi phải trầm mình nắng mưa, mà chưa đầy mười ngày là xong xuôi.
Người ta cứ tưởng Lý Lăng đã sớm đút lót cho người trong nha môn nên mới kiếm được việc tốt thế này, chỉ mình hắn biết đằng sau chuyện ấy ẩn giấu điều khác, chỉ là tiện nói ra. Đợi bên này an bài xong xuôi, một tên sai dịch dẫn hắn đến giá các khố nằm ở góc đông bắc nha môn.
Nơi này đúng là rất hẻo lánh. Phía trước và bên phải là bức tường cao vút, bên trái đi một quãng là đại đường ngày thường chẳng mấy ai ra vào. Đứng giữa đó, người ta có cảm giác cô độc như bị cả thế giới bỏ lại.
Giá các khố là nơi quan phủ lưu giữ các văn thư quyển tông quá hạn và sổ sách, để quan viên nha môn hay người trên tra cứu khi cần. Đáng lẽ đây là một bộ môn rất trọng yếu, ngày thường cũng phải có lại viên trông coi, vậy mà nha huyện Giang Thành không hiểu sao có ý để nó hoang phế, chỉ nhìn việc nó bị xếp vào chỗ hẻo lánh thế này cũng đoán ra vài phần.
Gọi là "khố" mà thật ra chỉ là một gác nhỏ hai tầng. Tên sai dịch kéo cửa kẽo kẹt, nhờ nắng đông chiếu vào, Lý Lăng thấy trong đó kê một hàng kệ sách, trên xếp đủ loại văn thư sổ sách, bụi đầy phủ trên, xem chừng nhiều năm chẳng ai quét dọn.
- Đây, mấy ngày tới ngươi ở đây quét dọn chỉnh lý các loại văn thư cho xong. Đây là sai sự nhẹ nhất trong các sai sự nha môn giao đấy, đừng có làm hỏng việc. Còn nữa, nơi đây là trọng địa của nha môn, người ngoài không được tự tiện ra vào, nên từ giờ ngươi cũng không được tự ý rời đi. Tối cũng ngủ luôn ở đây.
Hắn làm việc công công nghiêm chỉnh dặn dò xong, đưa luôn chùm chìa khóa rồi quay lưng bỏ đi.
Lý Lăng hơi ngỡ ngàng đứng sững. Đây là ý định nhốt mình lại trong nha môn sao? Nhưng với thân phận hiện giờ, hắn ngay cả lên tiếng phản đối cũng không xong, chỉ đành lí nhí đáp một tiếng, rồi mắt đảo bốn phía, may là chưa thấy chỗ nào bất thường.
Đã đến thì an, không thay đổi được gì thì hãy làm xong sớm rồi rời đi. Lý Lăng tự cổ vũ mình, bèn quay vào giá các khố. Vừa bước qua cửa, bụi cuồn cuộn bốc lên đánh thẳng vào mặt, khiến hắn ho sặc sụa:
- Chỗ này bao lâu rồi chẳng ai quét? Xem ra phải dọn dẹp trước rồi mới chỉnh lý văn thư…
Nghĩ vậy, hắn nín thở bước vào, nhìn quanh, thấy trong góc có một cái bàn, trên đặt mấy cây nến chưa dùng. Trên tường bên cạnh còn viết bốn chữ lớn: "Cẩn thận hỏa chúc" - nơi đây xung quanh toàn giấy, tất nhiên là nhất kỵ lửa.
Vì vị trí ấy, trong kho ánh sáng u ám, kể cả ban ngày cũng phải châm nến. Lý Lăng chẳng chần chừ, châm một cây trước, rồi cầm đi quanh một lúc, lên cả gác xem luôn, thế mới nắm được đại khái tình hình giá các khố.
Các văn thư sổ sách chất ở đây đúng là nhiều năm chẳng ai thu dọn, loạn xạ cả. Xem ra không có mười ngày nửa tháng thì đừng mong chỉnh tề. May tầng hai có giường chiếu, tạm ở cũng được.
Điều duy nhất khiến hắn bất an là Nguyệt Nhi ngoài kia. May hắn đã dặn Cổ Nguyệt Tử từ hôm qua, nếu hôm nay không về được thì ông ta sẽ đưa Nguyệt Nhi về nhà mình, đỡ đi một mối lo.
- Vậy thì bắt tay làm thôi. Dù gì đây cũng là nha môn huyện, bọn chúng làm gì lại phái trộm tới hạ thủ với ta nữa chứ.
Lẩm bẩm một câu rồi Lý Lăng nhanh chóng xuống tay.
Trước hết hắn hạ mấy quyển sách xếp lộn xộn, lởm chởm như sắp đổ xuống, rồi tìm chổi lông giẻ lau, múc nước giếng bên cạnh ra thùng lớn, bắt đầu quét tước cả căn phòng. Hắn đâu phải loại thư sinh chỉ biết đọc sách chết, mấy việc nhà này trong mắt hắn dễ như uống nước.
Chỉ mất hơn nửa ngày, mặt trời mới nghiêng tây, bụi bặm tầng dưới đã bị Lý Lăng quét sạch, đổi lấy cả người bụi đầy và bụng đói meo.
May nha môn cũng chẳng bỏ hắn ở đây không thèm quan tâm, lúc này có người mang cơm đến, chính là tên sai dịch dẫn hắn tới hồi nãy. Thấy tầng dưới đã sạch bong, hắn khẽ ngẩn:
- Tay chân ngươi nhanh thật…
- Là sai sự của quan phủ, tiểu nhân tất nhiên phải cố sức làm tốt. Lý Lăng vừa nhai màn thầu vừa đáp qua loa.
Gã không nói gì thêm, đợi hắn ăn xong thì thu hộp, buông một câu "ngày mai lại đến" rồi vội đi. Chỉ không hiểu sao, Lý Lăng luôn thấy ánh mắt gã nhìn mình hơi phức tạp, hình như có chút bất an, lại xen vài phần khinh thường.
Đến đêm, ngoài gió rít lạnh, trong nhà chỉ đốt một lò sưởi cũng chẳng ấm lên mấy, Lý Lăng mệt cả ngày vậy mà mãi vẫn chưa ngủ được…
…
- Ngươi nói thằng đó làm việc nhanh nhẹn, nửa ngày đã quét xong kho rồi?
- Đúng vậy. Xem ra ngày mai nó sẽ bắt đầu chỉnh lý văn thư. Ta đã đánh giá thấp năng lực của Lý Lăng rồi.
- Chẳng lẽ ngươi lo nó sẽ nhìn ra điều gì từ đó sao?
- Chưa đến nỗi. Những thứ trên kia là do mấy đứa mình bày trí tinh vi, một thằng kém cỏi chưa từng thấy đời như nó thì phá ra cái gì?
- Vậy ngươi lo cái gì?
- Ta lo nó làm nhanh quá, chưa kịp động thủ đã chỉnh xong giá các khố rồi. Nên phải sắp xếp động thủ sớm hơn…
- Còn người thực hiện?
- Để ta lo. Yên tâm, chỉ là một thư sinh, lật trời được à?
- Cũng được, tránh đêm dài mộng nhiều. Vậy quyết đêm mốt tiến hành, ta sẽ an bài để người canh đêm đi chỗ khác.
- Ừ, đêm mốt, mọi mối họa sẽ thành tro tàn, còn có người gánh thay, chúng ta tự nhiên thân ở ngoài việc!
Nói đến đây, mấy người trong phòng đồng loạt bật cười. Ngọn nến lay động, soi lên gương mặt người ngồi ngoài cùng bên phải: khuôn mặt hơi vặn vẹo ấy, rõ ràng là điển sử Trang Hoằng, tứ lão gia của bản huyện!