Người Giang Tây là Chu Đức Thanh một mình soạn ra bộ sách về âm vận Trung Nguyên, chấm dứt cảnh sáng tác khúc hát đời Nguyên mạnh ai nấy làm. Người đời tôn ông là tổ của luật gieo vần trong hí khúc.
Cũng là người Giang Tây, Ngụy Lương Phụ đã tiếp thu làn điệu các địa phương vùng Giang Chiết, sửa sang lối hát Côn Sơn, rồi sáng tạo nên một kiểu hát mới. Vì thế, ông được tôn là ông tổ của Côn khúc.
Còn Thang Hiển Tổ, bậc đại gia hí khúc một thời, thì chẳng cần phải nhắc nhiều.
Phí Tùng Niên suốt đời chỉ mê hai thứ. Một là món ngon, hai là tuồng hát.
Nay tuổi đã gần tám mươi, thân hình béo tròn như quả cầu. Ngoài ăn no rồi nghe hát mỗi ngày, lão chẳng còn thú vui nào khác.
- Mấy khúc bình phong hé ra, mày xanh đậm nhạt, lệ nhòa phấn son. Vì sao trong tấm chăn con, mà lòng mềm yếu cứ còn xoay vần?
Phí Tùng Niên ngả nửa người trên ghế, ngón tay gõ nhịp lên cái bụng phệ, miệng hát theo vai nữ trên sân khấu.
Hát được một lúc, cổ họng khô rát. Lão chỉ khẽ giơ một ngón tay, tên hầu lập tức đưa vòi ấm trà đến tận miệng.
Nhấp ngụm trà cho dịu cổ, Phí Tùng Niên lại lắc lư đầu đắc ý.
- Lão gia, lão gia, xảy ra chuyện rồi!
Một tên gia nhân hốt hoảng chạy tới.
Phí Tùng Niên cau mày:
- Tổ trạch cháy hay sao? Chuyện gì mà dám quấy rầy ta nghe hát? Cứ đứng yên đó. Dù trời sập xuống, cũng chờ ta xem hết tuồng rồi hãy nói!
Tên gia nhân cuống quýt đứng chờ. Nhưng rốt cuộc không nhịn được nữa, bèn mở tờ truyền đơn chữ lớn ra, giơ trước mặt lão.
- Lão gia cứ xem trước đi ạ.
Phí Tùng Niên tò mò liếc qua. Chẳng ngờ hai mắt lão bỗng trợn tròn, lập tức vùng dậy giật lấy tờ giấy, cúi đầu đọc thật kỹ.
Đọc được một lúc, máu nóng dồn lên đầu, cả người lảo đảo như sắp ngất.
Hơn sáu mươi tuổi lão mới có con trai, trong bụng vốn đã từng ngờ vực. Nhưng càng về sau, đứa trẻ càng lớn càng giống lão hồi nhỏ. Đến lúc ấy, lão mới hoàn toàn yên tâm.
Lão còn lấy đó làm chuyện đáng tự hào, luôn miệng khoe mình tuy già mà sức vẫn chưa suy.
Thế nhưng tờ truyền đơn lại viết rằng vợ lão, Trương thị, đã quyến rũ cháu chắt trong họ. Nếu đứa con kia quả thật là giống của một người cháu chắt nào đó, việc nó trông giống lão cũng chẳng có gì lạ. Dẫu sao con cháu họ Phí đều chung một dòng máu.
Phí Tùng Niên run bắn người, quát hỏi:
- Thứ này từ đâu ra?
Gia nhân đáp:
- Người ta dán trên cột cổng chào Tam Nhân Các.
Tam Nhân Các!
Tam Nhân Các!
Đó là cổng chào do họ Phí dựng ở nơi đông đúc nhất, nhằm khoe thanh thế và báo cho thiên hạ biết trong họ từng có người làm đến chức thủ phụ, tức quan đứng đầu triều đình.
Khắp huyện Yên Sơn, chẳng đâu đông người qua lại bằng chỗ ấy.
Bài viết bêu chuyện vợ quyến rũ cháu chắt lại bị dán ngay trên cổng Tam Nhân Các. Chẳng phải đám thương nhân từ mấy tỉnh Giang Nam đều đã nhìn thấy cả rồi sao?
“Rầm!”
Phí Tùng Niên đột nhiên ngã quỵ. Lão lăn từ trên ghế xuống đất, máu trào ra từ tai và mũi. Hai đồng tử dần dần giãn rộng.
- Lão gia!
- Lão gia, người làm sao vậy?
- Mau đi mời thầy thuốc! Lão gia ngất rồi!
Một lão béo gần tám mươi tuổi sống đến ngày hôm nay đã là chuyện chẳng dễ dàng. Lần này huyết áp tăng vọt, máu tràn lên não.
Thầy thuốc còn chưa mời tới, Phí Tùng Niên đã tắt thở.
Cả Triệu Hãn lẫn Bàng Xuân Lai đều không ngờ một bài viết lại có thể khiến người ta tức chết ngay tại chỗ.
Trương thị nghe tin chạy tới, bò bên xác chồng mà gào khóc thảm thiết. Sau lưng thị là cậu học trò chuyên gây chuyện Phí Nguyên Giám.
Trái lại, Phí Nguyên Giám chẳng tỏ ra đau buồn bao nhiêu. Tuổi hai cha con cách nhau quá xa, từ nhỏ hắn đã do vú nuôi chăm sóc. Phụ thân suốt ngày chìm trong gánh hát, đến bữa cơm chung của hai người cũng hiếm hoi.
Phí Nguyên Giám đưa mắt nhìn quanh. Hắn nhận ra đám gia nhân đứng cạnh mình đều nhìn hắn bằng ánh mắt rất lạ.
Đúng rồi, hắn phải khóc. Nếu không, người ta sẽ bảo hắn bất hiếu.
- Cha ơi, cha ơi…
Phí Nguyên Giám nhào tới, gào khóc thật to. Tiếc rằng tài diễn quá kém, chẳng những không nặn nổi giọt nước mắt nào, vẻ mặt đau đớn cũng cứng đờ, giả tạo.
Bỗng Trương thị đứng bật dậy, chỉ tay về phía sân khấu:
- Đều tại đám đồ hạ tiện này! Hát hò, suốt ngày chỉ biết hát hò, mê hoặc hồn vía lão gia. Nay chúng còn lấy cả mạng lão gia đi mất! Người đâu, lục hết bạc tiền chúng từng moi được của lão gia về đây cho ta. Rồi đuổi thẳng cổ bọn chúng đi!
Suốt đời Phí Tùng Niên cưới cả thảy tám người vợ lẽ, bảy người trong số đó vốn là đào hát. Trương thị đã phải nhẫn nhịn chuyện này mấy chục năm.
Ngày thường Phí Tùng Niên đối đãi với đám đào hát rất tử tế. Trong gánh hát, ai cũng coi lão như người thân, như bậc trưởng bối. Lúc này, nhiều người đang vây quanh khóc lóc.
Bọn họ khóc thật lòng. Một là khóc Phí Tùng Niên chết bất ngờ, hai là khóc vì từ nay chẳng còn gặp được người chủ tốt như lão nữa.
Nhưng những lời của Trương thị khiến tất cả ngẩn người. Nào có chuyện lục lại tiền thưởng đã ban trước kia để đòi về?
Đám gia nhân lập tức xông ra, cầm gậy xua đuổi đám đào hát, ép họ mau giao tiền của ra.
- Oa… hu hu hu hu…
Trương thị lại bò xuống bên xác chồng, tiếp tục khóc lóc thảm thiết.
Cô hầu thân cận của thị rốt cuộc cũng mang tờ truyền đơn tới, ghé tai nhắc khẽ:
- Phu nhân đừng vội khóc. Người xem thứ này trước đã.
Nhiều gia nhân che miệng cười trộm, thậm chí còn thấy hả hê trong bụng.
Đừng tưởng xuất thân đại tộc thì ai nấy đều có phong thái, biết giữ lễ giữ nghĩa. Chuyện chủ nhà hành hạ gia nhân xảy ra khắp nơi.
Cuối đời Minh, vùng Giang Nam từng có những cuộc nổi dậy của gia nô. Có kẻ giết chết chủ nhân, xách đầu người ấy đến quan phủ tự thú. Bọn họ nói mình bị làm nhục quá lâu, thà chết chung với chủ. Chỉ vậy cũng đủ hiểu ngày thường họ bị chèn ép đến mức nào.
Trương thị chưa hay biết đầu đuôi, vừa lau nước mắt vừa nhìn vào tờ giấy. Chưa đọc hết, thị đã thấy trước mắt quay cuồng, trời đất đảo lộn.
- Phu nhân cũng ngất rồi!
Cả nhà lập tức rối tung.
Đám đào hát nhân cơ hội thu dọn đồ nghề, mạnh ai nấy bỏ chạy. Vài gia nhân cũng lẻn về phòng chủ, trộm vàng bạc trang sức giấu vào người.
Phí Nguyên Giám còn nhỏ, chẳng hiểu chuyện gì đang xảy ra. Hắn tò mò nhặt tờ truyền đơn lên.
Rồi cả người ngây ra.
Chẳng lẽ ta thật sự không phải con ruột?
Vậy cha ruột của ta là ai?
Trương thị chẳng bao lâu sau đã tỉnh lại. Câu đầu tiên thị thốt ra là tiếng khóc khản đặc:
- Ta không sống nữa!
Dứt lời, thị đứng bật dậy, lao xuống hồ nước dưới sân khấu. Đám gia nhân trung thành vội vàng giữ chặt lấy thị.
Thật ra có nhảy xuống cũng chẳng sao. Nước trong hồ nhiều lắm chỉ ngập đến đầu gối, chẳng qua đang mùa đông, ngâm lâu dễ cảm lạnh mà thôi.
…
Trấn Hà Khẩu, quán trà bên đường.
- Các ông đã nghe tin chưa? Con trai Phí thái công không phải con ruột của lão!
- Phí thái công nào?
- Cái lão béo ú ấy. Nhà lão nuôi cả gánh hát, hơn sáu mươi tuổi mới có con.
- Hừ, ta đã bảo rồi mà. Ngoài sáu mươi thì còn sinh con nỗi gì?
- Gã gian phu là ai?
- Chắc chắn là gia nhân trong nhà.
- Không phải gia nhân, là cháu chắt của lão.
- Thím bà quyến rũ cháu chắt, lại còn sinh được một đứa con trai ư?
- Chứ còn gì nữa?
- Ôi chao, phen này đúng là phải chịu sét đánh!
- Thế đã là gì! Trương thị hơn năm mươi tuổi rồi mà lần trước ta gặp ở bến đò, mặt mũi trắng trẻo chẳng khác gì đàn bà mới lớn, còn son phấn đỏm dáng. Ta nghe người ta kể, thị không chỉ quyến rũ cháu chắt trong họ, mà còn dan díu với cả gánh hát trong nhà.
- Phí thái công cũng chẳng phải hạng tử tế gì. Lão thường mặc đồ diễn giả làm đàn bà. Các ông còn nhớ đầu năm có lần hội chùa không? Lão mặc nguyên bộ đồ nữ trên sân khấu rồi đi ra ngoài. Nghe đâu lão mê đàn ông, đã hơn bảy mươi mà vẫn không biết xấu hổ, ngày ngày quấn quýt với đám trai trong gánh hát.
- Ta biết chuyện ấy! Có một kép hát nổi danh tên Lý Thắng, nghe nói thường xuyên ngủ chung giường với Phí thái công và Trương thị.
- Chậc chậc, nghe thôi đã thấy bẩn tai.
- …
Trấn Hà Khẩu vốn đã náo nhiệt, nay chuyện ấy lại lan khắp mặt phố và bến đò. Người ta truyền miệng rồi thêm thắt đủ điều.
Bài viết về chuyện trăng hoa do Bàng Xuân Lai soạn ra rất sơ lược.
Nhưng đám người đầu đường xó chợ tự động lấp đầy những chỗ bỏ ngỏ. Chẳng những họ dựng thêm từng đoạn tình tiết, còn chỉ đích danh mấy “nhân vật chính”, từ đó đẻ ra hơn chục phiên bản khác nhau.
Thương khách xuôi nam ngược bắc vốn mệt mỏi sau chuyến đường dài, nay cuối cùng cũng có một chuyện ly kỳ để bàn tán cho quên mệt.
Có người đi ngang cổng chào còn khinh khỉnh nhổ nước bọt.
Thím bà quyến rũ cháu chắt, lại sinh ra một đứa con hoang. Hạng người ấy đúng là phải chịu trời đánh!
Đám con cháu họ Phí, từ dòng chính đến các chi họ, nghe tin đều vội vã tránh đi. Bọn họ chẳng còn mặt mũi nào ở lại trấn để người ta chỉ trỏ, đành chạy về nhà báo chuyện cho trưởng bối.
…
Hàm Châu thư viện.
Phí Nguyên Lộc ngây ngốc nhìn tờ truyền đơn. Ban đầu hắn nổi giận, sau đó sắc mặt dần tối sầm. Cuối cùng, hắn nghiến răng mắng:
- Tên Bàng Úy Nhiên này quả nhiên chẳng phải hạng tốt lành gì. Uổng cho trước kia ta động lòng thương, chứa chấp hắn!
Một tên gia nhân nhắc:
- Sơn trưởng, nghe nói trong thư viện dán hơn chục tờ. Có cần sai người đi gỡ xuống không ạ?
Phí Nguyên Lộc buồn bực đáp:
- Gỡ được giấy trắng mực đen, chứ gỡ nổi lời đồn và lòng người sao? Đã dán trong thư viện, e rằng ngoài trấn Hà Khẩu cũng có rồi.
Phí Nguyên Lộc đi thẳng tới phòng Phí Ánh Hoàn. Hắn gõ cửa hồi lâu, Ngụy Kiếm Hùng mới ra mở. Cậu cả nhà họ Phí vẫn còn đang mặc quần áo, vừa ngáp vừa lề mề bên trong.
Phí Nguyên Lộc sa sầm mặt:
- Mặt trời lên đến đỉnh rồi, sao Mỹ Trung vẫn còn ngủ?
Mỹ Trung và Đại Chiêu đều là tên chữ của Phí Ánh Hoàn.
Phí Ánh Hoàn cười khì:
- Thúc phụ chớ trách. Tối qua điệt nhi đọc sách say mê quá nên quên mất thời giờ.
Phí Nguyên Lộc đưa tờ truyền đơn qua:
- Mỹ Trung xem thử đi.
Phí Ánh Hoàn vốn còn ngái ngủ. Đọc được hai đoạn, hắn lập tức tỉnh hẳn, không nhịn được phải khen:
- Văn hay! Câu chữ tưởng bình dân thẳng tuột, nhưng lại nắm được cái thần của lối viết truyện. Chỉ vài lời đã khiến người đọc tha hồ tưởng tượng.
Đây là lúc bàn chuyện văn chương hay sao?
Phí Nguyên Lộc nghe mà trán nổi gân xanh.
Đứa cháu này ăn nói chẳng ra sao, khiến hắn chỉ muốn đá cho một cái. Phí Nguyên Lộc cố nén giận, dặn Ngụy Kiếm Hùng:
- Ngươi ra ngoài trước, đóng cửa lại.
Ngụy Kiếm Hùng khép cửa lui ra. Trong phòng chỉ còn hai người.
Phí Nguyên Lộc nói:
- Lời đồn hoang đường này phần lớn đã lan khắp trấn Hà Khẩu rồi.
Đến Phí Ánh Hoàn cũng phải trợn mắt, kêu lên:
- Danh tiếng họ Phí phen này e rằng vang khắp Giang Nam mất!
- Vang khắp Giang Nam cái gì? Dù sao ngươi cũng là cử nhân duy nhất trong hàng chữ Ánh. Ăn nói có thể đứng đắn một chút được không? Ta nghe mà mệt cả lòng!
Phí Ánh Hoàn ngồi bên giường, chậm rãi xỏ giày, mỉm cười:
- Điệt nhi có ăn nói đứng đắn hơn thì ngăn được lời đồn lan đi sao? Họ Phí ở Yên Sơn vốn đâu thiếu chuyện nhơ nhuốc. Theo điệt nhi, phen này làm ầm lên cũng tốt, vừa hay mượn dịp chỉnh đốn gia phong.
Phí Nguyên Lộc lộ vẻ tán thưởng:
- Mỹ Trung tuy tính tình phóng túng, nhưng quả không hổ là con tuấn mã nghìn dặm của họ Phí. Suy nghĩ của ngươi rất hợp ý ta.
- Xin thúc phụ nói rõ hơn.
Phí Ánh Hoàn vẫn thong thả xỏ nốt chiếc giày còn lại.
Phí Nguyên Lộc nói:
- Muốn chỉnh đốn gia phong họ Phí, trước hết phải chỉnh đốn Hàm Châu thư viện. Muốn chỉnh đốn thư viện, phải thu hồi ruộng học và tài sản nhà trường đang bị các chi họ chiếm giữ. Nhìn khắp thiên hạ, có nhà quyền quý nào lại chiếm ruộng học của chính dòng họ mình không? Đúng là mặt dày hết chỗ nói! Mỹ Trung, ngươi có bằng lòng giúp ta không?
Phí Ánh Hoàn cười:
- Điệt nhi quen sống nhàn rồi, e rằng chẳng giúp được gì.
- Ngươi có thể làm phó sơn trưởng Hàm Châu thư viện.
Phí Nguyên Lộc lập tức đưa ra điều kiện.
Phí Ánh Hoàn tiu nghỉu:
- Thúc phụ, điệt nhi thật sự không muốn quản chuyện ấy. Trong họ lắm chuyện rối ren, một khi đã nhúng tay vào thì sau này đừng mong được yên thân.
Phí Nguyên Lộc nói:
- Vị lão thúc của ta, tức Phí Tùng Niên, phen này đã làm mất sạch thể diện họ Phí. Trong tộc dù sao cũng phải có lời giải thích. Lão có một cửa hàng ở Hà Khẩu, làm ăn khá được. Không biết Mỹ Trung có vừa mắt không?
- Thúc phụ đừng nói nữa. Điệt nhi là hạng người ấy hay sao?
Phí Ánh Hoàn làm ra vẻ giận dữ, rồi lập tức đổi giọng, nói đầy nghĩa khí:
- Nếu thúc phụ đã muốn chỉnh đốn gia phong, điệt nhi đương nhiên sẽ dốc hết sức giúp người!