Ở góc tối cuối phố, một thanh niên ôm chiếc cặp tài liệu bằng vải bạt xanh nhạt đang vật lộn dưới đất với gã ăn mày cầm dao.
- Buông ra! Còn không buông, ông đây cho mày mấy nhát bây giờ! Đừng trách tao không nhắc trước, con dao này sáng nay vừa mài xong đấy!
- Tôi có thể đưa ông ít tiền, nhưng đừng hòng cướp chiếc cặp của tôi!
Thấy thanh niên nhất quyết không chịu nhượng bộ, gã ăn mày nổi giận, máu liều dâng lên. Gã nắm chặt chuôi dao, giơ cao, định đâm mấy nhát vào bụng đối phương.
Nhưng gã còn chưa kịp ra tay, một bàn tay rắn như kìm sắt đã siết chặt cổ tay gã.
Arthur chỉ khẽ dùng sức, cánh tay gã ăn mày lập tức đau buốt, con dao cũng tuột khỏi tay, rơi xuống đất.
Arthur giẫm lên lưỡi dao, ghé sát tai gã, nói:
- May cho mày là hôm nay tao không đi làm. Không thì bị ăn đòn đã là nhẹ. Cút đi, trước khi tao đổi ý!
Vừa được thả ra, gã ăn mày liền ôm cổ tay đau nhức, trừng Arthur một cái rồi khom lưng bỏ đi.
Arthur chìa tay kéo thanh niên đầy bụi đất đứng dậy.
- Đêm xuống là đến giờ lũ quạ với kền kền kiếm ăn. Giờ này mà mò vào chỗ không có đèn, rất dễ đụng phải chúng.
Thanh niên phủi bụi trên người, ngẩng đầu định đáp lời. Nhưng vừa nhìn rõ gương mặt Arthur, anh ta thoáng ngập ngừng, rồi ghé lại nhìn cho kỹ. Ngay sau đó, anh ta mừng rỡ thốt lên:
- Sếp Arthur, không ngờ lại gặp ông ở đây!
Arthur cũng nhận ra anh ta.
- Charles?
Người trước mặt chính là Charles Dickens, người bạn mới của Arthur, hiện làm thư ký tòa án.
Arthur xoa cổ, lắc đầu:
- Nếu anh xảy ra chuyện ở đây, đó sẽ là tổn thất lớn cho nền văn học Anh, thậm chí cả văn học thế giới. Anh phải quý trọng mạng sống của mình, tránh xa những nơi nguy hiểm ra.
Dickens bật cười:
- Sếp Arthur lại bắt đầu rồi. Tôi chỉ là thư ký tòa án kiêm phóng viên cho một tờ báo thôi, đâu phải nhà văn lớn như ông nói.
- Dù anh chỉ là người bình thường, cũng không nên mò đến St Giles vào giờ này! Anh biết đây là nơi nào chứ? Đây là khu vực có tỉ lệ phạm tội cao nhất phía tây London, chẳng kém gì những khu ổ chuột khét tiếng phía đông. May mà hôm nay anh gặp tôi, nếu không có khi đã mất mạng ở đây rồi.
Dickens vẫn còn hơi sợ:
- Thật ra, nếu hắn chỉ muốn tiền thì cùng lắm tôi đưa hết tiền giấy với tiền xu trong người cho hắn. Nhưng hắn cứ nhất quyết cướp chiếc cặp của tôi. Dù có chết, tôi cũng không thể giao nó ra. Nếu không, cả ngày hôm nay coi như công cốc.
Arthur hỏi:
- Trong cặp có thứ gì quan trọng à?
Dickens gật đầu, hào hứng lục cặp, lấy ra một bản ghi phỏng vấn đưa cho Arthur.
- Nhờ bài viết về ông mà tôi bắt đầu có chút tiếng tăm. Gần đây, không ít tòa soạn tìm đến đặt bài. Một ủy ban ở Hạ viện cũng bí mật nhờ tôi điều tra, phỏng vấn. Tôi đến St Giles để lấy tư liệu cho họ.
- Lúc đầu, tôi nhận việc với vẻ đầy hứng khởi. Nhưng đến nơi rồi mới biết mình đã nghĩ mọi chuyện quá đơn giản. Trước đây tôi chưa từng tới đây, ấn tượng duy nhất về giáo khu St Giles chỉ là vụ ngập bia ở London năm 1814. Khi ấy, mấy thùng bia khổng lồ của xưởng bia Meux vỡ tung, cuốn sập hai căn nhà và một quán rượu gần đó.
- Tôi tưởng ban ngày đến đây thì chẳng mấy chốc sẽ phỏng vấn xong. Sau mới biết mình lầm. Phần lớn người sống ở đây đều làm những việc chân tay nặng nhọc, lương thấp ở chợ, nhà máy, khu buôn bán hoặc công sở gần đó. Họ chẳng có thời gian tiếp chuyện tôi.
- Ngay cả đám ăn mày ngủ ngoài đường và bọn móc túi cũng biết vùng này chẳng có gì đáng kiếm, nên ban ngày chúng đều sang khu khác săn mồi. Bởi vậy, tôi chỉ còn cách chờ đến tối, khi chúng về nhà ngủ, mới mong phỏng vấn được một hai người còn thức. Đây là bản phỏng vấn tôi vừa hoàn thành. Vì nó mà tôi ngồi chờ suốt cả ngày. Đừng hòng ai cướp nó khỏi tay tôi.
Arthur lướt mắt qua bản ghi. Nội dung tuy ngắn, nhưng từng dòng chữ nặng trĩu như đá đè trong lòng bàn tay hắn.
Người được phỏng vấn: Elizabeth Bentley
Phóng viên: Charles Dickens
Dickens: Bà làm nghề gì?
Elizabeth: Tôi là công nhân dệt, làm ở một xưởng gần đây.
Dickens: Bà bắt đầu công việc này từ khi nào?
Elizabeth: Khoảng năm 1815, lúc tôi lên sáu.
Dickens: Công việc của bà trong xưởng là gì?
Elizabeth: Tôi phụ trách tháo sợi.
Dickens: Bà có thể nói sơ qua mình phải làm những gì không?
Elizabeth: Khi sợi quấn đầy ống suốt, tôi phải dừng máy, tháo ống suốt cùng tất cả các cuộn chỉ xuống, mang sang trục cuốn, thay ống rỗng vào rồi cho máy chạy tiếp.
Dickens: Mỗi ngày bà làm việc bao lâu?
Elizabeth: Từ năm giờ sáng đến chín giờ tối.
Dickens: Từ năm sáu tuổi bà đã làm như vậy rồi sao?
Elizabeth: Vâng, nhưng tôi quen rồi.
Dickens: Việc nặng nhọc thế này, hẳn bà phải làm luôn tay suốt ngày. Nếu làm chậm một chút hoặc đến muộn thì có được không?
Elizabeth: Không được. Họ sẽ lấy dây da quất tôi.
Dickens: Bà có bị biến dạng cơ thể vì làm việc quá lâu không?
Elizabeth: Có. Từ năm mười ba tuổi, ngực tôi bắt đầu lõm vào, lưng cũng không thể đứng thẳng. Tôi thường thấy khó thở. Thưa ông, phỏng vấn đến đây được chưa? Tôi vừa tan ca, giờ chỉ muốn ngủ một giấc. Tôi mệt lắm rồi, tay nhấc không nổi, chân cũng sắp không bước được nữa. Bây giờ tôi chẳng muốn nói thêm gì.
Dickens: Xin lỗi bà. Xin bà nhận một đồng si-ling này, đây là tiền công phỏng vấn.
Elizabeth: Ông thật hào phóng. Số tiền này bằng cả ngày lương của tôi rồi. Cảm ơn ông đã rộng lòng. Cầu xin Chúa phù hộ ông.
Đọc đến đây, Arthur nhìn Dickens, không nói lời nào. Nhưng nét mặt hắn đã nói lên tất cả.
Một cơn tức nghẹn trong ngực, khiến hắn chỉ muốn ngửa mặt gào lên một tiếng mới mong trút được nỗi uất ức ấy.
Im lặng một lúc, hắn mới lên tiếng:
- Charles, anh nói đúng. Không ai được phép cướp thứ này khỏi tay anh.
Dickens chỉ cười, rồi lấy trong túi ra một hộp thuốc lá. Anh mở nắp, hỏi Arthur:
- Ông muốn hút thêm chút nữa không? Nói thật, giờ tôi cũng thấy y như ông. Tôi cần chút thuốc lá để bình tâm.
Dưới ánh trăng lờ mờ, đốm đỏ đang lập lòe đã từ một thành hai.
Arthur nhả một vòng khói, hỏi:
- Ủy ban nào ở Hạ viện nhờ anh điều tra?
Dickens đáp:
- Nói cho chính xác, đó không phải ủy ban của Hạ viện. Đó là một ủy ban do các nghị sĩ đảng Whig lập ra. Họ muốn điều tra cảnh nghèo khó của người dân St Giles, rồi dựa vào đó buộc tội chính phủ đảng Tory đương quyền.
- Chuyện còn chưa dừng ở đó. Họ cũng cử những người điều tra khác về các vùng nông thôn. Chắc ông biết mấy năm nay, nhiều hạt nông nghiệp đang chịu cảnh đói kém. Thuế ngũ cốc cao, tiền thuê đất đắt đỏ, mùa màng lại thất bát. Nhiều tá điền cày cấy mà vẫn chẳng đủ ăn.
- Tôi nghe nói ở những nơi khốn khó nhất, thu nhập của tá điền chỉ còn hai, ba đồng si-ling mỗi tuần. Dù ở nông thôn chi tiêu không đắt đỏ như London, nuôi cả nhà bằng chừng ấy tiền cũng quá chật vật.
Arthur nghe đến đây, nén mãi cuối cùng vẫn không nhịn được mà chửi:
- Đảng Whig điều tra đảng Tory, nghe kiểu gì cũng thấy nực cười. Đằng sau đảng Whig là các chủ xưởng lớn, chủ ngân hàng, luật sư giàu có. Giáo khu St Giles ra nông nỗi này, chẳng phải nên hỏi chính bọn họ hay sao?
- Còn đảng Tory, đằng sau họ là quý tộc, giáo sĩ, quân nhân và những địa chủ lớn nhỏ được lợi từ phong trào chiếm đất. Thuế ngũ cốc nhằm giữ giá nông sản trong nước ở mức cao, tiền thuê đất đã tăng thì chẳng chịu hạ, lỗi tại ai, không cần tôi nói cũng rõ.
- Lũ khốn ấy còn mặt mũi nào đi điều tra lẫn nhau? Tôi thừa nhận trong hai đảng có thể có vài người tử tế. Nhưng xét mặt bằng chung, chẳng bên nào hơn bên nào!