Trong quán rượu nhỏ bên bến tàu, trước mặt Arthur và mọi người là vài món ăn đạm bạc: một đĩa hoa quả hầm, mấy lát bánh mì mới nướng còn nóng hổi, thịt hun khói hâm nóng và một bình cà phê.
Elder cùng Darwin trao đổi sơ qua tin tức về tàu Beagle, tiện thể dặn dò nhau những điều cần lưu ý và sắp xếp chuyến đi sắp tới.
Chẳng bao lâu, câu chuyện của ba người đã rẽ sang đề tài khác.
Nói cười một hồi, họ nhanh chóng trở nên thân thiết. Tình bạn giữa những người trẻ thường nảy nở nhanh là vậy.
Elder thoải mái hỏi:
- Tôi nghe nói nhà cậu có truyền thống làm nghề y. Cha và ông nội cậu đều là bác sĩ phẫu thuật phải không?
Darwin bưng tách lên nhấp một ngụm cà phê rồi gật đầu:
- Đúng vậy. Nhà tôi có một phòng khám ở Shrewsbury, hạt Shropshire. Phòng khám mở được năm sáu chục năm rồi, trong vùng cũng có chút tiếng tăm. Ban đầu cha tôi định để tôi nối nghiệp, nên mới gửi tôi đến Đại học Edinburgh học y.
Arthur cầm một ổ bánh mì, xé ra rồi kẹp ít thịt hun khói vào giữa, cắn nhẹ một miếng.
Vừa ăn, hắn vừa hỏi:
- Thế sao sau đó cậu lại chạy sang Cambridge học thần học? Cambridge tuy tốt, nhưng Edinburgh đâu kém cạnh gì. David Hume, Adam Smith, Thomas Bayes, những nhân vật lừng danh ấy đều tốt nghiệp Edinburgh cả. Tiếc là cậu chuyển sang Cambridge, chứ không thì trường lại có thêm một cựu sinh viên nổi tiếng rồi.
Nghe vậy, Darwin vội xua tay:
- Arthur, cậu đề cao tôi quá. So với những người cậu vừa kể, tôi còn kém xa lắm. Tôi chỉ dám ngước nhìn họ, nào dám đặt mình ngang hàng.
Elder nghe đến đó, cũng đặt một tay lên lưng ghế, gật đầu phản bác Arthur:
- Phải đấy! Arthur, cậu nói gì kỳ vậy? Cái gì mà Edinburgh đâu kém Cambridge? Edinburgh rõ ràng hơn Cambridge nhiều! Chỉ có thằng ngốc mới đi học Cambridge!
Darwin nghe vậy, khựng người.
Elder cũng nhận ra mình lỡ lời, bèn vội phân bua:
- Cậu đừng hiểu lầm, tôi không có ý chê trường cũ của cậu. Cambridge ít ra vẫn hơn Oxford một chút. Cứ chọn bừa mười sinh viên tốt nghiệp Oxford rồi lôi ra xử bắn, chẳng ai bị oan đâu. Còn Cambridge mà chọn mười người, có khi lại bắn nhầm một hai người tốt.
Arthur trêu:
- Elder, cậu không thể giết người kiểu ấy được. Cứ theo tiêu chuẩn của cậu, trong nghị viện chẳng còn mấy ai. Bảy tám phần các nghị viên đều tốt nghiệp Oxford hoặc Cambridge cả.
Elder nện nắm đấm xuống bàn:
- Thế à? Vậy thì hay quá. Đám ấy chết sạch, tương lai nước Anh sẽ sáng sủa biết bao!
Darwin ngơ ngác hỏi:
- Sao các cậu có ác cảm với Oxford và Cambridge đến thế?
Arthur bật cười:
- Charles, chuyện này đâu thể trách chúng tôi. Ai bảo hai trường ấy cứ xúi nghị viện không cấp giấy phép giảng dạy cho trường chúng tôi. Có lẽ cậu chưa biết, Đại học London thành lập được bốn năm rồi mà đến giờ vẫn chưa có hiến chương hoàng gia. Nhìn Elder kia kìa, có ông chú là thiếu tướng chống lưng mà giờ vẫn chỉ kiếm được chân vẽ bản đồ trên tàu. Trừ phi cậu thăng hắn lên chức đô đốc ngay tại đây, bằng không khó mà xoa dịu cơn tức của hắn.
Nghe vậy, Darwin có phần ngượng ngùng, đưa tay gãi sau gáy:
- Thế à? Tôi không ngờ bên trong lại có lắm chuyện phức tạp như vậy.
Arthur lại hỏi:
- À phải, cậu vẫn chưa kể vì sao sau đó lại chuyển sang Cambridge.
Darwin đáp:
- Tôi học xong một học kỳ ở Đại học Edinburgh thì nghỉ hè về phụ việc ở phòng khám gia đình. Nhưng cảnh máu me lúc phẫu thuật khiến tôi không chịu nổi. Cậu không biết đâu, dùng cưa cưa bỏ cái chân hoại tử của bệnh nhân là một việc giày vò đến thế nào. Cả đời này tôi cũng không quên được cảnh ấy…
Nói đến đây, Darwin bất giác rùng mình:
- Từ sau ca mổ đó, tôi không muốn đến phòng khám phụ giúp nữa. So với phẫu thuật, tôi thích đi săn, sưu tầm khoáng vật và mẫu vật động thực vật hơn. Nhưng cha tôi cho rằng những thú vui ấy chỉ là ham chơi, chẳng chịu làm việc chính.
Dù sao thì, ông cũng nhận ra tôi không hợp làm bác sĩ phẫu thuật. Cha tôi nghĩ tôi lười biếng và nhút nhát, còn mẹ tôi lại cho rằng tôi không muốn mổ xẻ vì có lòng nhân hậu.
Cuối cùng, cả nhà thống nhất gửi tôi đến Cambridge học thần học. Một mặt là để uốn nắn suy nghĩ của tôi, mặt khác cũng hợp với tính thương người.
Quan trọng hơn cả, người nhà tôi đều thấy làm mục sư rất đàng hoàng, thu nhập lại khá.
Arthur hỏi:
- Thế học xong thần học, suy nghĩ của cậu đã được uốn nắn chưa?
- Uốn nắn?
Darwin trợn mắt, phẩy tay:
- Mặc kệ nó đi! Tôi vốn có vấn đề gì đâu mà uốn với nắn? Gia đình bảo học thần học, tôi nghe theo. Nhưng muốn đổi sở thích của tôi à? Còn lâu!
Vừa vào trường chưa bao lâu, tôi đã gia nhập Hội Plinian, một nhóm những người mê nghiên cứu tự nhiên. Người dẫn đầu là giáo sư Robert Grant, một nhà chủ trương thuyết tiến hóa của Lamarck rất có tiếng. Ông ấy giúp đỡ và chỉ dẫn tôi nhiều lắm. Sau này, tôi còn may mắn được gia nhập nhóm nghiên cứu của ông.
Ở Cambridge, ngoài giờ lên lớp, tôi dành hết thời gian rảnh để học kiến thức về giới tự nhiên.
Có lần, tôi theo nhóm nghiên cứu đến vịnh Forth. Chúng tôi khảo sát vòng đời của các loài động vật biển ở vùng triều, nơi nước biển lúc lên lúc xuống.
Sau buổi khảo sát, tôi còn đăng một bài nghiên cứu trên tạp chí của Hội Plinian, viết về một vật thể màu đen thường thấy trong vỏ hàu. Các cậu biết không? Thứ đen sì ấy chẳng phải sinh vật bí hiểm gì, mà là trứng đỉa.
Elder vốn đang thong thả đung đưa ghế. Nghe đến đó, mặt hắn biến sắc, vội bịt miệng.
Hắn chửi:
- Khốn kiếp! Charles, sao cậu cứ phải nói chuyện đó với tôi?
Darwin gãi đầu, không hiểu:
- Cậu làm sao vậy?
Arthur cười phá lên, giải thích:
- Cậu không biết à? Elder mê ăn hàu lắm, nhất là cái trứng đỉa trong hàu. Hắn cứ bảo tôi thứ ấy nhai dai dai, như ăn bánh pudding vậy.
Elder bịt miệng, giận dữ quát:
- Arthur! Mẹ kiếp, đừng nói nữa, tôi sắp nôn rồi!
Arthur nhún vai:
- Elder, tôi đã bảo cậu ăn ít thôi. Thứ đó vừa bẩn vừa mất vệ sinh.
Nói rồi, Arthur đứng dậy, vẫy tay gọi người phục vụ:
- Quán có hàu không? Nhớ bỏ trứng ra nhé.
Darwin cũng an ủi:
- Elder, thỉnh thoảng ăn một chút chẳng sao đâu. Thứ đó không có độc.
Nhưng Elder chẳng nghe lọt lời nào. Hắn chỉ thấy người ngợm khó chịu khắp nơi.
Hắn gục xuống bàn, chửi:
- Vấn đề đâu phải có độc hay không, mà là ghê tởm quá! Charles, chỉ có người Pháp mới nuốt nổi trứng đỉa. Đến ốc sên họ còn ăn cơ mà!
Thấy bộ dạng ấy, Arthur cũng chẳng buồn trêu hắn nữa.
Hắn quay sang hỏi Darwin:
- À phải, cậu nói mình theo giáo sư Grant, một người ủng hộ thuyết Lamarck. Tôi nghe nói những người theo thuyết ấy cho rằng sinh vật không ngừng tiến hóa. Nhưng cậu lại là mục sư, mà mục sư thường nói loài người do Chúa tạo ra. Cậu nghĩ sao về chuyện đó?
Nghe vậy, Darwin đặt ổ bánh mì xuống. Hắn vẽ dấu thánh giá trước ngực, rồi hạ giọng nói với Arthur:
- Tôi là một tín đồ thành kính. Tôi tin vào Chúa.
- Thế à?
Arthur có vẻ thất vọng.
Nhưng ngay sau đó, Darwin ghé sát lại gần Arthur:
- Nhưng những gì các mục sư nói đều là nhảm nhí!